Biz senin hazinedarınız, ailenin değil

Hz. Osman ilk zamanlarda oranın Hz. Ömer zamanında atanmış başarılı valisi Sa'd b. Ehi Vakkas'ı azledip yerine akrabasından Velid b. Ukbe'yi görevlendirmiş, bu da Kûfelileri kızdırmıştı, üstelik benzeri uygulamalar sadece oraya mahsus olmayıp neredeyse bütün eyaletlerde vuku buluyordu. Ora halkları da aynı şekilde halifeye kızgındı.

Görüldüğü gibi muhalefet cephesi, Hz. Osman'ın zikredilen diğer tatbikatı yanında en fazla da atadığı akraba valilerin keyfi yönetimlerinin uyandırdığı tepkilerle gelişmişti. Halifenin yönetimde akrabasına öncelik tanımasının sebebinin, onun akrabalarına düşkünlüğü kadar, bir açıdan da onların kendisinin sözlerinden çıkmayacağını düşünmüş olduğunu ileri sü­ren birkaç tarihçi de vardır.

Abbasi döneminin 9. yüzyıl erken tarihçilerinden Yakubi (ö. 905), daha önce de atıflarda bulunduğumuz eserinde Hz. Osman'ın akrabasına beytülmalden yüksek miktarlarda para tahsis ettirdiğini, mesela Basra beytülmalinden damadına bin dirhem verdirdiğini ve benzeri icraatı kaydeder. Hatta bir seferinde halifenin bu tasarruflarından bıkan görevlilerden birinin Mescid-i Nebevi'ye gelip "biz senin hazinedarınız, ailenin değil" diyerek beytülmal anahtarlarını kızgın bir şekilde halifenin önüne attığını, bunun üzerine Hz. Osman'ın da anahtarları Zeyd b. Sabit'e verdiğini kaydeder. Diğer kaynaklar da halifenin yakınlarına beytülmalden benzer miktarda para tahsis ettiğini yazarlar. Bu gibi durumlardan rahatsız olan sahabeden bazı ileri gelenler halifeye mektuplar yazarak icraatının Peygamber'in ve önceki halifelerin tatbikatına uymadığını, akrabasına beytülmalden verdiği paralarda yetimlerin ve geçimden aciz muhtaçların (mesâkîn) hakkı bulunduğunu ihtar ediyorlardı.